Dr. Mesut Cerit Gen Dopingi Yapılabilir mi?
 Gen Dopingi Yapılabilir mi?
Dr. Mesut Cerit
hgs yükleme kent kart yükleme

Gen Dopingi Yapılabilir mi?


        Elit sporcuların sahip oldukları genetik avantajlar üst düzeyde performans göstermelerine olanak sağlamaktadır.  Atletik performansın üst düzeyde gelişimi için çevresel faktörler, yaşam biçimi ve motivasyonun yanında genetik değişkenlerin doğru dizilimi de zirveye ulaşmayı kolaylaştırmaktadır. 
        Genetik miras; kas lifi tipi, anaerobik eşik, akciğer kapasitesi ve aerobik eşik üzerinde oldukça etkilidir. Endurans kapasitenin esas belirleyicisi kardiyak kapasite (kalp tarafından aktif kaslara taşınan oksijen miktarı) büyük oranda genetik olarak kodlanmıştır. Endurans atletler kaslarındaki dokulara gelen oksijeni yeterli ve verimli bir şekilde kullanarak kas kasılması ve hareketi için ihtiyaç duyulan yakıt olan ATP’yi oluşturlar.     
        Kardiyak verimliliği uzun süre antrenman yaparak artırabilirsiniz, ancak bu artışın miktarı genetik yapı tarafından sınırlanmaktadır. Sportif performans artışını doğal olmayan yollardan tetikleyerek sınırlarının ötesine geçen birçok endurans atlet gibi Lance Armstrong (yol bisikletçisi)’da kaslara giden oksijeni artırmak için eritropoetin (EPO) hormonu kullandığını yıllar sonra itiraf etmek zorunda kaldığında onu takip eden birçok sporseveri hayal kırıklığına uğratmıştır. Ünlü bisikletçinin uzun yıllar EPO kullanmasına rağmen WADA tarafından alınan doping numunelerinde herhangi bir yasaklı maddeye rastlanılmaması da düşündürücüdür.
        Sportif performansla ilişkili yüzlerce gen değişkeni mevcuttur, genetik terapinin ya da tedavisinin hızlı gelişimi gen dopingi ihtimalini de giderek güçlendirmektedir. Gen dopingi kuvvet ve dayanıklılık yetilerinin potansiyelini artırmaktadır. Performans artırıcı genler, DNA içeren virüslerin sporcuya enjekte edilmesiyle kan yoluyla hücrelere taşınır (büyüme hormonu üreten genlerin laboratuvar ortamında virüslere aktarılması ve sonrasında vücuda enjekte edilmesi gibi). Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA) hile yapmanın yeni sınırı olan gen dopingini 2003 yılında yasaklayarak gen transferi ya da modifikasyonlarının önüne geçmeyi amaçlamıştır. 
        Peki gen dopinginin sonuçları ve tehlikeleri nelerdir? Genetik olarak zenginleşmiş diğer rakiplerinizden veya seçkin atletlerle aynı şartlarda yarışabilir misiniz?
        Gen dopingi sporculardan alınan hücrelerin doku kültürü ile çoğaltılarak tekrar vücuda enjekte edilmesi ya da virüsler vasıtasıyla gen transferi yapılarak gerçekleştirilmesidir. Gen transferi enerji kullanım mekanizmasını etkileyerek kasların çapını, kaslara giden kan akış hızını ve miktarını etkileyerek kas kuvvetini ve dayanıklılığını artırabilmektedir.
        Gen dopinginin amacı hastalıkları tedavi etmek veya önlemek değil sağlıklı bir kişinin performansını artırmaktır. Gen dopingi, hile yapmaya hazır sporcular için cazip bir yöntemdir. Doping testleri vücut tarafından üretilen veya vücut dışında üretilen bileşiklerin içindeki yasaklanmış maddeleri idrar veya kan testlerinde tespit edebilmektedir. Gen dopingi ile performans üzerinde olumlu etkisi olan söz konusu bileşikler vücut tarafından üretilir ve kolay tespit edilemez. Peki, potansiyel gen dopinglilerinin ilgi alanına giren genler neler olabilir? 
        Potansiyel aday genler, performans gelişim, sağlayan genlerdir. Kas kütlesini ve dolayısıyla kas gücünü artıran büyüme hormonu (GH), insülin benzeri büyüme faktörü (IGF-1), miyostatin (MSTN) geni, kemik iliğinde alyuvarların sayısını artırarak kardiyovasküler sistemi etkileyen eritropoetin (EPO), vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF), kas fenotipi değiştiricileri (PPARD, PGC1A ) ve ağrı eşiğini (endorfin) artıran genlerdir.
        Örneğin, MSTN geni kas büyümesinin olumsuz bir düzenleyicisidir.  İnsanlarda, MSTN geninin nadir görülen AA genetik varyasyonu MSTN geninin fonksiyonunun tamamen kaybına ve MSTN proteininin tamamen yokluğuna neden olmaktadır (şimdiye kadar sadece bir Alman çocuğunda bulunmuştur). MSTN geninin seyrek görülen AA genetik varyasyonunu herhangi bir kişiye ekleyerek genlerini değiştirmek için kişinin DNA'sına bir yedek veya ilave gen yerleştirilmelidir. Bu, bir vektör olarak da bilinen bir gen taşıyıcı ile yapılır .
        Bilim adamları doğayı, özellikle de virüsleri yakından inceleyerek, hücrelerin çekirdeklerine DNA'yı çok verimli bir şekilde yerleştirmenin yollarını bulmuşlardır. Virüsler genetik materyalleri insan hücrelerine enjekte eden şırınga gibi çalışırlar. Virüsler, ilgili genin özelliklerini hedef DNA'ya göndererek yeniden üretilirler. (boyu uzamayan çocuklara laboratuvar şartlarında geliştirilen büyüme hormonu üreten virüslerin ya da bakterilerin enjekte edilmesi gibi). Son yıllarda başarılı bir şeklide yapılan bu işlemler endojen bir virüs bulaşma olasılığını azaltarak nispeten güvenli bir sistem haline gelmiştir.
        Gen temin etmenin bir başka yolu da olan plazmidler (genellikle bakteriler üzerinde bulunan dairesel DNA döngüleri) yoluyla viral (biyolojik) olmayan vektör üzerinde yapılmaktadır, daha az etkili bir gen iletim sistemidir. Dokulara plazmid vermek oldukça zordur ve kimyasal ya da fiziksel bir dağıtım sistemi gerektirmektedir. 
        Gen tedavisi ve gen dopingi ile ilgili birçok zorluk ve risk söz konusudur. Genleri laboratuvar ortamında belirli hücre tipine göndermek nispeten kolay olmasına rağmen, bir sporcuya güçlü kasları vermek için doğru dokularda doğru hücreleri hedeflemek son derece zor bir süreçtir. Çok kontrollü bir laboratuvar ortamında bile, sadece bazı hücreler gen teslim vektörünü verimli bir şekilde alıp yeni gen eklenmiş geni genomlarına (kalıtım materyalinde bulunan genetik şifreler) dahil edecektir. Bütün bir organizmayı düşündüğünüzde verimlilik daha da düşecektir. Bilimsel araştırmalarda kullanılan yetişkin bir ergen veya genetik olarak değişime uğramış (modifiye) hayvanların büyük çoğunluğu genetik modifikasyonlar ile doğar veya embriyo halindeyken modifiye edilirler ve tek veya sadece birkaç hücreden oluşurlar. 
        Genetik değişimlerin zorlukları değiştirilecek olan hayvan türlerinin büyüklüğüyle de ilişkilidir. Viral vektörlerin bir fare üzerinde genetik olarak modifikasyonu oldukça kolay olsa da, insanlar gibi daha büyük canlılarda yapılması viral vektörün yeterli miktarda üretilmesi sorununu ortaya çıkarmaktadır.  Genetik materyali içeren bir viral vektör üretmenin verimliliği, oldukça zayıftır ve verilen vektörlerin çoğunluğu muhtemelen işlevsel olmayabilir. 
        Genetik modifikasyonun etkilerinin belirsizliğinin yanı sıra, gen dopingi de kanser ve potansiyel bağışıklık tepkileri gibi ciddi sağlık riskleri ile birlikte gelir. Bir genetik değişiklik yanlışlıkla kanser genini açarsa veya kanser baskılayan bir geni devirirse, kanser gelişebilir. Özellikle vücut geliştirme sporu yapan atletlerde kas kuvvetini ve kas çapını artırmak maksadıyla aşırı dozlarda uzun süreli steroid kullanımlarının neden olduğu kanser ve benzeri hastalıklarının sebeplerinden birisi de bu olabilir mi?
        Gen dopinginin yapılma ihtimali ve müsabaka sonuçlarında önemli bir etkisinin olma şansı şimdilik çok düşüktür. Teknoloji hızla ilerliyor, ancak gen terapisi kullanarak insan hastalıklarını tedavi eden pozitif klinik araştırmaların sonuçlarını görene kadar, merdiven altı laboratuvarlarında gerçekleştirilmeye çalışılan gen dopinginin başarıyla uygulanma olasılığının düşük olduğu muhakkaktır. Bekleyip, göreceğiz, önümüzdeki yıllar başarılı olabilmek için her türlü riskin göze alındığı bir süreç mi olacak? Yoksa mutantların (genleri değişime uğrayan) zirveyi devraldığı yeni bir dönemin başlangıcı mı?
        Sağlıklı ve fit kalın.    
        Dr. Mesut CERİT (Bireysel Spor Danışmanı)
Alıntılar:
Quin, E., “How Genetics Influence Athletic Ability” Sports Medicine, 07 Nisan, 2016.
J, Entire., “Sports Genes:What Makes Great Athletes and Why It Matters”. may 20, 2015.
M., Lisa., V, Guth., M,Stephen., “Genetic Influence on Athletic Performance”., curr opin pediatr. 2013 dec 25 (6) 653-658.
H, Pleuni., “Is Gene Doping the Future of Cheating?” June 15, 2017. 

 

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Efes’te Romeo ve Jülyet
Efes’te Romeo ve Jülyet
Itır Esen’in tacı geri alındı!
Itır Esen’in tacı geri alındı!