DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Dr. Mesut Cerit
Dr. Mesut Cerit
Giriş Tarihi : 21-05-2017 20:36

Nitrik Oksit (NO) ve Sportif Performans

        Egzersize uyum gösterebilme kan damarlarının sorumluluğu içerisindedir. Bir kaç ay düzenli antrenman yapıldığında, kan damarları egzersiz esnasında daha rahat gevşer ve kaslara daha fazla kan akışı (oksijen) sağlanır. Egzersizle birlikte artış gösteren nitrik oksit (NO) seviyesi kan damarlarında genişleme (vasodilatation) başlatarak kas hücrelerine yeterli kan akışı sağlar.

        Nitrik oksit (NO) kısa ömürlü bir gazdır ve önemli bir sinyal molekülüdür, vücudun bir çok yerinde çoğunlukla da arter duvarlarında (endotelyum) üretilmektedir. Nitrik oksitin (NO) göndermiş olduğu sinyaller sayesinde genişleyen arterler ve artış gösteren kapiler kan akışı sayesinde oksijen ve besinlerin vücudun ihtiyacı olduğu bölgelere taşınması sağlanır.

        İnsan fizyolojisinde oldukça önemli bir yer tutan nitrik oksit (NO); sinir sistemi (hücreler arası iletişim), bağışıklık sistemi (bakterilerin ve tümörlerin yok edilmesi), kan akış hızı, kas kasılması, uyku verimliliği, mitokondriyal solunum ve kan şekerinin düzenlenmesinin yanında laktik asit gibi yorgunluk oluşturucu artık ürünlerin uzaklaştırılmasında da önemli rol almaktadır.

        Nitrik Oksit (NO) egzersiz fizyolojisi ve sporcu beslenmesinde performans artırıcı önemli bir moleküldür. Bunun sebebi nitrik oksit (NO) kimyasalının egzersiz ve toparlanma safhasında genetik kodlarla belirlenmiş olan kas kasılmasının düzenlenmesi, mitokondriyal solunum seviyesi ve kan akış hızı gibi fizyolojik proseslerdeki önemli rolünden kaynaklanmaktadır.

        Koşmaya ya da ağırlık kaldırmaya başladığınızda kaslarınız daha fazla oksijene ihtiyaç duyar. Kalp daha fazla basınç ile kanı kaslara pompalamaya başladığında arter duvarlarında yerleşen nitrik oksit (NO) kana karışırak damarları genişletir ve daha fazla kan akışı sağlanır. Egzersiz esnasında nitrik oksit sentaz geni tarafından tetiklenen sentaz enzimi dolaşımdaki nitrik oksit (NO) seviyesini artırarak sportif performansı yükseltmektedir.

        Nitrik oksit (NO) egzersiz esnasında kaslara ve organlara giden kan akış vanasını daha fazla açmanın yanında kardiyovaskülar ve akciğer kapasite verimliliğini ve kas kuvveti gelişimi için ihtiyaç duyulan testesteron ve büyüme hormonunun seviyesini de artırmaktadır.

        Nitrik oksit (NO) kimyasalının vücuttaki salınım süresi hücrelerin, kardiyovaskülar sistemin, akciğerlerin, sinir sisteminin ve organların performans verimliliği süresini de uzatmaktadır.

        Vücuttaki salınım süresinin bir kaç saniyeyi geçmediği nitrik oksit (NO) üretimini artırmanın en yaygın yolu egzersiz ve bilinçli beslenmedir. Sedanter ve orta seviyede egzersiz yapan bireylerde performans artışı için kullanılan sentetik destek ürün karışımları (arjinin, ornitin ve sitrulin) da nitrik oksit üretimini artırabilmektedir.

        Egzersiz ve doğal diyetin nitrik oksit (NO) üretimi üzerindeki etkileri su götürmez bir gerçek iken sentetik ergojenik desteklerin (NOX vb.) özellikle elit seviyede sporcu performansı üzerinde yaratmış olduğu etkiler ise tartışmalıdır.

        Nitrik oksit (NO) üretimini doğal olmayan yollardan artırmanın en bilinen yolu arjinin, ornitin ve sitrulin gibi amino asit öncüleridir. Söz konusu amino asitler egzersiz öncesi alınan ergojenik desteklerin anahtar bileşenleridir. Arjinin, ornitin ve sitrulin bileşenleri kalp atım hacmini artırarak (atım volümü) nitrik oksite dönüşen endüstriyel sentetik amino asitlerdir.

        Nitrik oksit sentaz geni tarafından tetiklenen nitrik oksit sentaz enzimi arjinin ve sitrulin amino asitlerini okside (yükseltgenme) ederek nitrik oksit (NO) üretimine sebep olmaktadır. Egzersiz öncesi kullanılan performans artırıcı takviyeler genellikle nitrik oksit (NO) tetikleyicileridir. Sporcular iskelet kaslarına giden kan akışını ve oksijeni artırmak için arginin ve sitrulin takviyelerini kullanırlar.

        Egzersiz esnasında azalan arginin seviyesi, arginin-nitrik oksit-sitrulin döngüsünün ürettiği nitrik oksitin (NO) azalmasına ve laktad birikiminin artmasına neden olmaktadır. Sporcular tarafından kullanılan bahse konu performans artırıcılar tıpkı kreatin amino asiti gibi egzersiz sonrası oluşan yorgunluğu (laktik asit) azaltmak ve erken toparlanmak maksadıyla kullanılmaktadır.

         Arjinin yarı esansiyel bir amino asittir, karpuz suyu, deniz ürünleri, fındık ve et doğal arjinin kaynağıdır. Günlük tavsiye edilen alım miktarı 4-5 gramdır. Arjinin böbrekler ve karaciğer tarafından da sentez edilebilir, karaciğerde sitrulin formundadır.

       Arjinin takviyesi orta şiddette spor yapan bireylerde ve sedanterlerde performans artışı sağlayabilir, ancak üst seviye performans sporcularında benzer etkiyi göstermez. Doğru planlanmış egzersiz programları herhangi bir takviyeye ihtiyaç duymaksızın kardiyovaskülar ve kas metabolizmasının fonksiyonlarını geliştirmektedir.

        Sedanter ve orta seviye sporcularda arjinin amino asiti diğer bileşiklerle kullanıldığında (sitrulin) performans artışı sağlayabilir, ancak sağlıkı bireyler tarafından alınan arjinin takviyelerinin kan akışını önemli şekilde artırmadığı da aşikardır.

        Sitrulin esansiyel olmayan bir amino asittir, çoğunlukla karpuz suyunda bulunur. Glutamin ve arjinin amino asitlerinin nitrik oksite (NO) dönüşümü yoluyla sentez edilebilir. Bazı çalışmalar sitrulin amino asitinin pozitif etkileri olduğunu ifade etse de egzersiz performansı ve nitrik oksit (NO) üretimini artırdığına ilişkin yapılan bir çalışma bulunamamıştır. Sitrülin ve sportif performans gelişimi ilişkisinin açıklığa kavuşması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğu muhakkaktır.

        Arjinin ve sitrulin amino asit desteklerinin kullanımını destekleyen bilimsel araştırmalar sınırlıdır. Adı geçen maddelerin sportif performansı ve nitrik oksit (NO) üretimini artırdığı veya performans ivmelenmesinin artan nitrik oksit (NO) sentezi ile ilgili olduğunu ifade eden çalışma sayısı da oldukça yetersizdir.

        Sedanter ve orta şiddette egzersiz yapanlarda arjinin amino asitinin başka destek ürünleri ile kullanımının egzersiz performansını artırabileceği, buna mukabil antrenmanlı üst seviye performans sporcularında ise her hangi bir etkisinin olmayacağı gerçeği de göz ardı edilmemelidir. Sitrulin amino asit desteğinin ise ekstrasellülar sıvıdaki arjinin konsantrasyonunu yükselttiğini söylemek daha etkili bir yaklaşım olacaktır.

        Nitrik oksit (NO) doğru bileşenleri (destek ürünleri) kullandığınızda etkili olabilir (arjinin ve sitrulin). Ancak, bu takviyeleri kullanmanın avantajı olduğu kadar yan etkileri de mevcuttur. Nitrik oksit (NO) kullanımının en yaygın yan etkisi mide bulantısı, ishal, baş ağrısı ve mide problemidir. Diğer yan bir etkisi de almış olduğunuz ürünün içeriğinde olabilecek farklı sentetiklerdir (anabolik katkı maddeleri gibi). 

        Fazla miktarda kullanılan arjinin çok sık idrar yaptırmasının yanında dopamin salınımını da azaltmaktadır. Takviye destekler dopaminin taşınmasını engellemektedir. Dopamin; motivasyon seviyesi, sağlıklı uyku döngüsü, kısa ve uzun süreli hafıza ve zihinsel aktivitelerden sorumludur. Nitrik oksit (NO) üretimini sentetik yollardan artırdığınızda yukarıdaki fonksiyonları engellemiş olursunuz.

        Nitrik oksit (NO) desteklerinin en yaygın bilinen yan etkisi sindirim sistemi rahatsızlıklarıdır (karın ağrısı, ishal, gut, kan anormallikler, alerji, astım, düşük kan basıncı, şişkinlik vb.). Nitrik oksit (NO) arterleri genişleterek sirkilasyon debisini artırıken kan basıncını da azaltmaktadır. Eğer kan basıncınız düşük veya hipotansiyonunuz (düşük tansiyon) varsa göğüs ağrısı, kesik nefes, enerji kaybı ve hatta felç bile geçirebilirsiniz.

        Nitrik oksit (NO) destekleri kan şekerini de etkilemektedir. Nitrik oksit (NO) egzersiz esnasında glikoz alımını artırdığı için diyabeti olanlar için de oldukça risklidir. Fazla miktarda alınan arjinin takviyesi, kanama, kan şeker seviyesinin değişimi ve arjinin iğneleri ile alınabilecek virüsler sebebiyle uçuklara neden olabilmektedir.

        Nitrik oksit (NO) destek ürünleri kontrollü bir şekilde kullanıldığı takdirde oluşabilecek yan etkiler oldukça minimal olacaktır (takviyeleri almadan önce muhakkak uzman bir hekime danışmalısınız).

        Nitrik oksit (NO) arjinin sinir iletim hattı dopamin salınımı ile yakından ilişkilidir. Nitrik oksit (NO) salınımını tetikleyen en bilinen davranış burundan nefes alıp ağızdan vermektir. Nitrik oksit sensörleri burun ve yutak bölgesinde oldukça hassastır. Özellikle çok stresli veya heyecanlı olduğunuz bir anda söz almaya başlamadan önce almış olduğunuz derin ve yavaş bir ya da iki nefes damarlarınızı rahatlatıp genişletir ve kalp atımlarınızı yavaşlatarak sakin olmanıza olanak sağlar.

        Sağlıklı ve uzun bir yaşam için gerekli bir molekül olan nitrik oksit (NO) arterlerin iç duvarlarında (endotel) üretilir. Arterlerin zamanla yıpranması neticesinde nitrik oksit (NO) üretim kapasitesi de azalır. Yaşlanma, hareketsiz yaşam, ve sağlıksız beslenmenin yanında stres, sigara, yüksek kolesterol ve yüksek yağ içeren diyetler de nitrik oksit (NO) üretimini azaltmaktadır.

        Nitrik oksit (NO) üretimini tetikleyen besinler genellikle sodium seviyesi düşük antioksidanlar ile ıspanak, pancar vb. nitrat içeren yeşil saplı sebzeler ve kökleri ile soya fasulyesi, kahverengi pirinç, nohut, sarımsak, yer fıstığı, çam fıstığı, susam, fındık, ceviz, antep fıstığı, kabak çekirdeği, badem, nar suyu, muz, kara erik, yaban mersini, böğürtlen, karpuz, kavun, C (greyfurt, portakal vb.) ve E vitamini içeren meyveler, siyah çikolata, somon, karides ve balık yağıdır. 

        Nitrik Oksit (NO) ve Gen İlişkisi

        Nitrik oksit (NO) üretimini sağlayan sentaz enzimi nitrik oksit sentaz 3 (NOS3) geni tarafından kodlanmaktradır. Nitrik oksit (NO) üretim seviyesi NOS3 genindeki farklılaşmalardan etkilenmektedir. Arjinin, ginseng ve follik asit gibi performans artırıcı takviyeler nitrik oksit (NO) üretimini artıran maddelerdir. Bu yüzden almış olduğunuz takviyelerin niteliği ve niceliği (doğal, sentetik vb.) kadar DNA’larınızın yapısı da oldukça önemli bir faktör oluşturmaktadır.

        Nitrik oksit sentaz enzim aktivitesinin artışı yüksek seviyede nitrik oksit (NO) üretimi sağlamaktadır. Özellikle güç odaklı spor aktivitelerinde kan damarlarını genişleten nitrik oksit (NO) üretimi oldukça önemlidir. Eğer sporcunun gen değişkeni T alel (alel gen;biri anneden diğeri babadan gelen ve belirli bir özelliği belirleyen bir genin değişik halleri ya da karakteridir) ise yüksek seviyede nitrik oksit (NO) üretimi gerçekleşir.

        T alel ve güç odaklı spor aktiviteleri ilişkisi tam olarak anlaşılamasa da, nitrik oksit (NO) ve NOS3’ün kas hipertrofisinde etkli olabileceği muhtemeldir. Artan kas kütlesi beraberinde testesteron ve büyüme hormonu salınımında da artış sağlamaktadır. NOS3 geninin C aleli ise aerobik egzersizlerle kan basıncını önemli şekilde azaltırken trigliserit düzeyini de düşürmektedir.

        Bazı insanların dopamin salınım eşiği oldukça düşüktür. 11’inci kromozomda yer alan risk geni diğer bir adıyla cesaret geni D4DR, maceraya, heyecana ve tehlikeye karşı duyulan dayanılmaz çekimin DNA’larımızda yatan bir gerçeğidir. Kimi insanların yüksekten aşağıya bakarken adrenalin seviyeleri tavan yaparken, bazılarının da aynı hisleri yaşayabilmesi için oradan atlaması ya da benzer bir aktiviteye iştirak etmesi (serbest paraşüt, yamaç paraşütü vb.) gerekmektedir.

         Bu tip ekstrem bir hissi ya da hazzı yaşamanın esas sebebi vücudumuzda üretilen dopamin ve dopamin salınım seviyesini belirleyen monoamin oksidaz (MAO) enzimidir (dopamin, adrenalin ve noradrenalinin faaliyetlerini engeller). Dopamin salınım seviyesi düşük olan bireyler söz konusu eksikliklerini riskli ve heyecanı tetikleyici aktivitelere katılarak gidermeye çalışırlar (keskin nişancılar, operasyonel birlikler, sürat motoru ve ferrari sürücüleri, savaş pilotları vb. risk ve heyecan barındıran faaliyetler).

        Kas basıncını ve kas kasılma hızını belirleyen ACE ve ACTN3 performans genleri de kas kuvvetinin (atletik, kaslı ve iri vücutlar) ve dayanıklılığının (ince yapılı) belirlenmesinde oldukça etkili genlerdir. DNA’larınızda yer alan genetik şifreler, hangi tip enerji kaynaklarının ve egzersiz programlarının sizin için daha uygun olup olmadığını belirlemektedir.

        Kan basıncını düzenleyen anjiyotensin dönüştürücü enzim ACE geni tarafından kodlanmaktadır. Dolaşımda ve plazmada bulunan ACE enzim aktivitesinin yüksekliği nitrik oksit (NO) salınımını veya üretimi azaltmaktadır (DD genotipliler). ACE enzim aktivitesi yüksek olan kişilerde artan vazokonstriksiyon nedeniyle kas dokusuna yeterince kan akımı sağlanamadığından endurans sporlarda yetersiz, buna mukabil kısa mesafeli aktivitelerde oldukça başarılı olabilmektedirler (DD genotipliler).

        DD genotiplilerde nitrik oksit (NO) ve dopamin salınım seviyesinin yeterli olmadığı sonucuna ulaşılabilir mi? Aynı şekilde, ACE gen değişkenlerinden (DD/II) hangi tip genotiplilerde nitrik oksit (NO) üretimini artıran doğal ve sentetik destek ürünler daha etkili olabilir? Benzer bir mantıkla yüksek basınç altında görev yapan savaş pilotlarının hangi genotip özelliklere sahip olması gerekir?

        ACTN3 geninin iskelet kası fonksiyonlarındaki varlığı yüksek hızda kuvvetli kasılma açığa çıkarabilmektedir. ACTN3 geninin iki farklı versiyonu mevcuttur; versiyonlardan birisi hızlı kasılan kas liflerine daha fazla alfa-aktinin-3 proteini taşımaktadır (R alel).  R alel genellikle güç odaklı sporlarda avantajlıdır, aktinin protein üretilmediği X alel ise düşük sprint yeteneği ve kas kuvveti ile ilişkilendirilir.

        Bu durumda, XX ve RR genotiplilerde arjinin, sitrulin, kreatin ve kafein gibi performans artırıcı destek ürünlerinin yaratmış olduğu etkiler farklı olabilir mi?

        Uzun ve sağlıklı yaşamın sırrını hücrelerinizdeki mitokondri sayılarının azlığı ya da çokluğu ile birlikte kan akış hızınızın oranı belirlemektedir. Genlerinde oksijen eksikliği gösteren ya da mitokondri sayıları düşük olan bireyler (ACE DD, ACTN3 RR) uzun süreli koşu veya eforlarda yetersiz performans göstermeleri ile birlikte yüksek tansiyon, diyabet ve kardiyovaskülar rahatsızlıklara meyilli genotip özellik taşımaktadırlar.

        Sağlıklı ve Fit Kalın

Alıntılar

https://www.nutritionexpress.com

http://www.antiagingprime.com/benefitsofnitria

https://breakingmuscle.com/fuel/nitric-oxide-supplementation-for-increased-endurance

http://www.esupplements.com/article/nitric-oxide-supplement-side-effects/

http://www.gssiweb.org/en/sports-science-exchange/article/sse-156-dietary-nitric-oxide-precursors-and-exercise-performance

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16402193

http://www.gssiweb.org/en/sports-science-exchange/article/sse-156-dietary-nitric-oxide-precursors-and-exercise-performance

NELER SÖYLENDİ?
@
ARŞİV ARAMA