Ekonomi
Giriş Tarihi : 23-03-2021 10:20   Güncelleme : 23-03-2021 10:20
Abone ol

Kripto Para Serisi 1/2 - Bitcoin'e Neler Oluyor? Kripto Para Sistemi, Madenciliği ve Bazı Potansiyel Riskler

Kırdığı rekorlarla, yatırım geri dönüşleri ve yaşadığı devasa kayıplarla sık sık gündemde olan Bitcoin ve kripto paralar nedir? Kripto para sistemi nasıl çalışıyor ve dijital bir para birimi nasıl "madencilikle" kazanılır? Altcoin nedir ve ne farkları var? Potansiyel bazı riskler nelerdir? Bu yazıda bunların bir çoğuna değindim, serinin devamında Bitcoin'in oluşmasına sebep olan ve az bilinen faktörleri ve Bitcoin'in itibari para birimlerinin yerini alıp alamayacağını irdelerken potansiyel risklerinden ve Bitcoin'in olası geleceği.

Kripto Para Serisi 1/2 - Bitcoin'e Neler Oluyor? Kripto Para Sistemi, Madenciliği ve Bazı Potansiyel Riskler

Bitcoin ortaya çıktığı zamandan günümüze gerek kırdığı rekorlar, gerek kazanç oranları bazen de yaşadığı devasa düşüşler ile sıklıkla gündem olmaya devam ediyor.

Temmuz 2020'de 10.000 Dolar seviyelerinde seyreden Bitcoin devasa bir ralli yaşadı ve 2021 yılının başlarında 30.000 Dolar seviyelerine ulaştı. Çok geçmeden 40.000 Dolar seviyelerinde yeni rekorlar kırarak gündemde kendisine bir yer edindiği sıralarda ABD regülatörlerinin, fonların portföylerinde Bitcoin bulundurmasına onay vermesi yönünde bir beklenti hakimdi. Piyasa beklentileri tam karşılanmayınca  yüzde 25 değer kaybederek 30.000 Dolar seviyelerine gerileyen Bitcoin birçok yatırımcının kafasında soru işaretleri oluşturmuş ve bu volatilite çekinceye sebep olmuştu.

Ardından Reddit'te sermaye piyasalarını kasıp kavuran furya kripto piyasalarına etki etmeye başladı ve Reddit kullanıcıları yeni hedeflerini ''Dogecoin'' olarak belirledi. ''Etherium'' benzeri bir teknolojiye sahip olan Dogecoin internette sıklıkla kullanılan ve "miim" olarak telefuz edilen "meme"lerden birisi olan "Doge" meme'ninden esinlenilerek ortaya çıkartılmış bir altcoin. Dogecoin furyasına Elon Musk'ın da katılmasıyla bu sefer de bir Dogecoin rallisi başladı. Eskilerin çok iyi bilebileceği dünyaca ünlü rock grubu "Kiss" grubunun bas gitaristi Gene Simmons'ın ve Rap camiasının efsane isimlerinden Snoop Dogg'un da Twitter'dan açık desteğini alan Dogecoin'in değeri gün geçtikçe artmaya başladı. Yine aynı zamanlarda (ve bundan öncesinde de) Elon Musk, Bitcoin için desteğini açıkça belirtiyordu. Dogecoin çılgınlığı ve kripto rallisi devam ederken Tesla 1.5 milyar Dolar değerinde Bitcoin alımı gerçekleştirdi. Haber duyulur duyulmaz Bitcoin yeniden 40.000 Dolar seviyelerine geldi ve bu seviyeyi de kırarak yeni rekorlara ilerlemeye başladı. 

Tesla gibi 750 milyar Dolar'a yakın pazar büyüklüğüne sahip halka açık bir şirketin 1.5 milyar Dolar değerinde Bitcoin alımı yapmış olması gerçekten de büyük bir haberdi, ancak Tesla sadece bunu yapmakla yetinmedi. Bitcoin ile ödeme alacaklarını da duyurdu, ardından ABD'nin en eski bankası olan BNY Mellon da kullanıcılarına Bitcoin işlemleri yapma olanağı sunacağını açıkladı. Bitcoin yatırımcılarını sevindiren haberler bunlarla da sınırlı değil. Visa da benzer bir hamleyi Ocak sonunda duyurmuştu. Bu yazı yazıldığında Bitcoin rekoru 55.718 Dolar. 

Bitcoin nedir?

Ortada bu kadar olumlu gelişme olurken ve bazı yatırımcılar haftalar hatta günler içerisinde yatırımlarını neredeyse ikiye katlarken böyle bir yatırım aracına ilginin artmaması olanaksız. Google Trends üzerinden ufak bir araştırma yaptım ve İngilizce olarak "Nasıl Bitcoin alabilirim?" cümlesini Google üzerinde yapılan aramalarda ne kadar popüler olduğuna baktım. Sonuç tahmin edileceği gibi, 2017'den sonra en çok sorgu bu yıla ait. 2020 Ocak ve 2021 Ocak ayları arasında bir karşılaştırma yapılırsa 2021 Ocak ayında aynı cümlenin 15 kat daha fazla aratıldığını görebiliyoruz. Soru cümlesini "Bitcoin nedir?" olarak değiştirdiğimizde gene çok benzer sonuçlar çıkıyor. Peki insanlar neden ne olduklarını bilmedikleri bir şeyi nasıl alacaklarını bu kadar merak ediyorlar? Benim için korkutucu olan da bu, devasa kazanç oranlarını duyduklarında pişmanlık yaşayan insanlar alelacele nereden ve nasıl Bitcoin alacaklarını araştırıyorlar. Peki ama bu Bitcoin ne? Bunun değeri nereden geliyor? Neden ortaya çıktı? Altcoin denilen şeyler ne ve bunların ne farkları var?

Bitcoin kesinlikle sermaye piyasalarında yatırım yapılan enstrümanlara benzemiyor, altında yatan değerini ölçebileceğimiz bir formülümüz yok çünkü altında yatan bir değer bulunmuyor. Bitcoin'i sermaye ve kredi piyasası enstrümanları gibi değerlendirmek yanlış olur. Kimi yatırımcılar altın ve gümüş benzeri bir enstrüman olarak görseler de ben bu görüşe de katılmıyorum. Altın ve gümüş dünya üzerinde eski zamanlarda hatta antik çağlarda takas enstrümanı olarak kullanılmış -daha sonradan bu anlayış yerini itibari paralara bıraksa da- kağıt paraların basımında baz alınmış kıymetli madenler ve günümüzde üretimde dahi kullanılıyorlar. Bitcoin'in ne çağlardan beri gelen bir güvenlik algısı var ne de fiziksel bir varlığı. 

Kripto para

Peki, o zaman Bitcoin dijital paradır diyebilir miyiz? Hayır. Tabii ki de Bitcoin dijital, ancak Bitcoin'in özelliği dijital olmasından kaynaklanmıyor. Zaten hali hazırda kullandığımız paraların bile büyük bir çoğunluğu dijital. 2013 Yılında basılı 1.3 trilyon Dolar olmasına rağmen dolaşımda bunun 10 katından daha fazla USD vardı ve bu oran günümüzde daha da arttı. Yani zaten dünyada dönen doların bile çok büyük bir kısmı dijital. Bitcoin'in farkı ise kripto para olması. Uçtan uca şifreli, sürekli olarak şifrelenen ve bir algoritmayla düzenli olarak üretilen bir dijital para.

Çok detaylarına girmemek ve konuyu olabildiğince basit anlatabilmek adına aslından biraz taviz vererek bir metaforla kripto paraların nasıl işlediğini anlatmaya çalışacağım. Herkesin büyülü bir parası olduğunu ve herkesin evinde büyülü bir muhasebe defteri olduğunu düşünün, herkes sadece kendi defterini bir anahtarla açabiliyor ancak bu muhasebe defterlerinde dünya üzerinde yapılan bütün ama bütün işlemler anlık olarak yazılıyor. Yani bütün işlemler gerçekleşir gerçekleşmez herkesin defterine yazılıyor. Ancak siz defteri açtığınızda sizinle doğrudan alakası olmayan, (sizin gönderen ve alan taraf olmadığınız) bütün muhasebe kayıtlarının üzeri kapatılmış durumda ve içeriğini görmeniz mümkün değil. Yani siz bu büyülü parayı birisine gönderdiğinizde, bu işlem herkesin defterine aynı anda kaydediliyor, ancak sadece alan ve gönderen bu işlemi görebiliyor, böylece iki tarafın bakiyeleri değişiyor ve bu değişim herkesin muhasebe defterine kaydediliyor. Yani aslında herkes aynı deftere bakıyor ancak sadece kendisiyle ilgili işlemleri görebiliyor. Umarım bu metafor sistemin işleyişini anlatmaya yardımcı olmuştur. 

İşte bu herkesçe paylaşılan muhasebe defterindeki kayıtların sadece sizlerle doğrudan ilgili olanlarını görmenizi sağlayan şifrelemeden dolayı kripto para olarak isimlendiriliyor bu para birimleri. Şimdi büyüyü bir kenara bırakalım. Bazen gönderdiğiniz WhatsApp mesajları bile geç iletilirken dünya üzerinde herkesin önünde aynı anda açık bir muhasebe defterini tutmanın gerektirdiği işlem gücünü tahmin edebilir misiniz? İşte, bu da Bitcoin madenciliği denilen işlem sayesinde oluyor. Böyle bir sistemi işler kılmak için bir kasaba dolusu bilgisayardan çok daha fazlasına ihtiyacınız var, isteyen herkes bilgisayarının bir işlem gücünün bir kısmını bu sistemin işlemesine adayarak karşılığında Bitcoin ile ödüllendiriliyor. Yani ırmaklarda ve vadilerde altın aramak için madencilik yapmak yerine modern madencilikte bilgisayarınızın işletim gücünü sistemin işler olması için kiralayarak karşılığında Bitcoin ile ödüllendiriyorsunuz. Kulağa güzel geliyor, ancak Bitcoin madenciliğinden elde edilen Bitcoin miktarı Bitcoin'in algoritması gereği her yıl giderek logaritmik bir şekilde azalıyor, ki zaten hali hazırda bir sürü insan devasa depolar açıp içerisini yüzbinlerce bilgisayarla doldurup bu işi yapıyor. 

Tahmin ediyorum ki, şu ana kadar Bitcoin'in sınırlı sayıda üretileceğini duymuşsunuzdur, madencilikten elde edilen gelir de giderek azaldığına göre bu sistemin işlemesi için gereken teknolojik altyapıyı sunan insanlar ve firmalar bunu keserse ne olacak? Bu potansiyel risklerden bir tanesi, ancak yapılan her işlemden bu altyapıyı sunanların belli bir komisyon aldıklarını da söyleyelim. Yani Bitcoin'in değerine bağlı olarak, bu komisyonların teknolojik altyapıyı sunmak için yeterince cazip olması çok olası. Eğer durum böyle olmazsa bile Bitcoin protokolünü değiştirmek mümkün. Kim tarafından? Herkes! Özünde, herkes Bitcoin protokolünde bir değişiklik önerebiliyor. Bu öneri açık kod paylaşımı sitelerinden Github üzerinden yapılıyor ve adına BIP (Bitcoin Improvement Proposal yani Bitcoin Geliştirme Önerisi) deniyor. Bir önerinin kabul edilebilmesi için Editör onayından geçmesi ardından az önce bahsettiğimiz madencilerin en az  yüzde 95'inin onayını alması ve ardından da bütün kullanıcılar tarafından sürümün güncellenmesi gerekiyor. Yani teknik olarak Bitcoin sisteminde herhangi bir problem yaşanması durumunda bütün paydaşların etkisiyle bir çözüm bulunabiliyor. Bu şekilde iki önemli protokol değişikliğini geçtiğimiz 10 sene içerisinde yaşadık.

Bitcoin özelinden ilerleyerek kripto paraların ne olduğu ve nasıl bir sistem içerisinde çalıştıklarını açıkladığımızı düşünüyorum. Etherium, Lite Coin gibi altcoinlerin ne olduğunu da kısaca özetleyelim, altcoin ismi aslında alternative coin'den geliyor. Yani Bitcoin alternatifi kripto paralar. Genellikle protokol farklılıkları ve teknolojik farklılıkları bulunmasının yanı sıra temiz enerji şirketleri tarafından üretilen ve üretilen enerji miktarıyla desteklenen çeşitleri gibi farklı varyasyonları bulunuyor. Bazı altcoinler ise sektöre yenilik getirme vaadiyle ortaya çıkıyor ama hemen hemen hepsi özünde benzer sistemlerde çalışıyorlar. 

Bir sonraki yazımızda Bitcoin'in ortaya çıkmasına vesile olan deep web üzerinden gerçekleşen illegal işlemlerden, bir Bitcoin'in değerinin Milyarlarca dolara eşdeğer olacağını düşünen yatırımcıların görüşlerinin gerekçelerine ve potansiyel risklerine kadar geniş bir yelpazede konuyu ele almaya devam edeceğiz. 

Her yatırımcının yatırım yaptığı enstrümanı ve vaat ettiklerini iyice anlamasını ve yatırım kararlarını bilinçli bir şekilde alması gerektiğini düşünüyorum, o nedenle bu karmaşık ve bir o kadar da yüzeysel ele alınan bu konuyu derinlemesine irdelemek ve bilgilendirmek istiyorum.  

(Not: Bu analiz 22 Şubat 2021 tarihinde yayına verildi, ancak güncel yazıyla bütünlük sağlaması açısından yenilendi.)

Ajans Bizim